Saturday, November 25, 2017 | شنبه 04 قوس 1396
آخرین اخبار
پربیننده ترین اخبار
تبلیغات
ورود به سیستم
  • عضویت
  • بازیابی گذرواژه
1396/05/14 حفيظ الله امين چگونه کشته شد؟

شرح مطلب

 حفيظ‌‌الله امين، از چهره‌هاي تأثيرگذار در تاريخ افغانستان، اول اگست سال 1929 متولد شد. او از اعضاي فعال حزب دمکراتيک خلق بود و در کودتاي ماه اپريل سال 1978 که با نام "انقلاب ثور" مشهور شد، نقش مهمي داشت.

بعد از پيروزي انقلاب ثور، در سلسله ‌مراتب قدرت بعد از نورمحمد تره‌کي، رئيس شوراي انقلابي، رهبر حزب دمکراتيک خلق و رهبر جناح خلق و ببرک کارمل، رهبر جناح پرچم و صدراعظم، امين فرد سوم به شمار مي‌رفت.

اختلاف ميان تره‌کي و امين بعد از سرکوبي پرچمي‌ها به اوج خود رسيد و در ماه اکتوبر سال 1979 به قتل نورمحمد تره‌کي از سوي امين انجاميد. هرچند تره‌کي به کمک شوروي براي از بين بردن امين اميد بسته بود، اما اين کار انجام نشد.

مقامات شوروي تنها بعد از قتل تره‌کي به قتل امين تصميم گرفتند و براي انجام اين کار چهار سوءقصد صورت گرفت. پس از قتل تره‌کي، يوري اندروپوف تصميم مي‌گيرد که امين را جاسوس سي آي اي و امپرياليزم امريکا اعلام کنند و بعداً بکُشند. مشاوران نظامي شوروي ليو گوريلوف، واسيلي زاپلاتين و حتي سفير شوروي، فکرت تابي‌يف ـ که يک ماه قبل از قتل امين به اين سمت تعيين شده بود ـ اين اتهام را جدي نمي‌گيرند.

غيرت اسلانوف، افسر بازنشسته تاجيک‌تبار سازمان جاسوسي ک‌ گ‌ ب که آن زمان مشاور، ترجمان و محافظ جنرال بوريس ايوانف، قوماندان رياست عمليات‌ فوري ک‌ گ‌ ب در افغانستان بود، مي‌گويد که جاسوس امريکايي بودن امين افسانه‌اي بيش نبود.

يکي از دختران امين شش سال بعد از اين حادثه زماني که در زندان پلچرخي بود، در يادداشت‌هايش مي‌نويسد که وقتي شوروي‌ها هيچ دليلي در باره جاسوسي پدرش به سي آي اي پيدا نکردند، به او و مادر و ديگر نزديکانش فشار آوردند، که به جاسوسي امين اعتراف کنند. اين يادداشت‌ها سال 2003 در نشريه "سپهر" در تاجيکستان منتشر شد.

به گفته آقاي اسلانوف، او و همکارانش که بيش از دو و نيم ماه ‌همراه ايوانف در کابل بودند، چندين بار به او مي‌گويند که قتل امين در آستانه مسابقات المپيک 1980 در مسکو مخاطره‌انگيز است: «اما بوريس سميونويچ مي‌گفت که اين قرار در بالا قبول شده، يعني کُشتن امين تصميم دفتر سياسي حزب کمونيست شوروي بوده و بايد به انجام رساند.»

بر خلاف مشاوران ک‌ گ‌ ب، مشاوران نظامي و حزبي اتحاد شوروي در کابل از ببرک کارمل درخواست مي‌کنند که به رهبري امين در افغانستان اذعان کند و براي ملاقات با رهبر شوروي ليونيد برژنف رسماً به مسکو دعوت شود. اما نظر مشاوران و سفير شوروي در مورد امين به رهبري اتحاد شوروي، به‌خاص يوري آندروپوف، رئيس ک‌گ‌ب خوش نمي‌آيد. از اين رو، ماه‌هاي نوامبر و دسامبر سال 1979 پوزانوف، گوريلوف، زاپلاتين و واسِيلوف از کابل فراخوانده مي‌شوند.

به جاي اين‌ها چند نفر کارمندان عالي‌رتبه ک‌ گ‌ ب به افغانستان فرستاده مي‌شوند، از جمله معاون اول رياست يکم سپهبد واديم کيرپيچنکو، کارمند عالي‌رتبه همين رياست دگروال لکساندر گالوبف، مدير شعبه "س" رياست 8 جنرال  يوري دروزداف.

سفير نو شوروي، رهبر پيشين جمهوري خود مختار تاتارستان، فکرت تابي‌يف تعيين مي‌شود. تابي‌يف، چنانکه خودش بعد از سال‌هاي زياد اعتراف کرد، بيشتر وقت خود را براي تهيه زمينه سفر امين به مسکو صرف مي‌کرد. اين سفارش مسکو بود، ولي تابي‌يف نمي‌دانست که سرنوشت رهبر افغانستان حل شده و ک‌ گ‌ ب از او براي بازي دادن امين استفاده مي‌کرد.

نکته ديگري که بايد ذکر شود، اين است که در بين کارمندان ک‌ گ‌ ب اين بحث مي‌رفت که امين با استفاده از سلاح کشته شود يا به طور سري مسموم شود. در نهايت، تصميم گرفته مي‌شود که از هر دو گزينه کار گيرند.

مسموميت امين

گزينه اول اين بود که بايد امين را زهر مي‌دادند و مي‌کشتند. اين نکته را جنرال الکساندر لياخوفسکي، مشاور رئيس عمليات کميته کل اتحاد شوروي در افغانستان، جنرال اردو. وارنيکوف، آخرين رئيس ک‌ گ‌ ب شوروي و. کروچکوف و فرمانده گروه "الفا"ي ک‌ گ‌ ب اتحاد شوروي و. زايتسف، تاييد مي‌کنند. نويسنده و خبرنگار نظامي ادوارد بليايف، سابق خبرنگار هفته‌نامه "کُمسومولسکايا پراودا" در افغانستان در سال‌هاي 1980 و. سنِگيروف مي‌گويند که نام و يا تخلص کارمند ک‌ گ‌ ب که امين را مسموم کرده بود، ميخائيل طالبوف بوده است.

به نوشته اين مؤلفان، به روز 13 دسمبر سال 1979 مامور "ميشا" که به حيث آشپز امين استخدام شده بود، مسئولان تهيه غذاي او را بازي داده، خوراک امين و رئيس کميته امنيت ملي، اسدالله امين را که از خويشاوندان رئيس‌جمهور افغانستان بود، مسموم مي‌کند. اما زهر به امين تأثير نمي‌کند؛ از اين رو، متخصصان ک‌ گ‌ ب بهانه پيش مي‌آورند که گويا رئيس‌جمهور کوکاکولا نوشيده بود و آن زهر را بي‌تأثير کرده است. اسدالله امين مسموم ميشود و او را براي طبابت به مسکو مي‌فرستند.

وقتي که او را طبابت کردند، حفيظ‌‌الله امين کُشته شده بود؛ از اين رو، ک‌ گ‌ ب او را به کابل برگردانده، به پرچمي‌ها مي‌سپارد. پرچمي‌ها اسدالله امين را به مرگ محکوم مي‌کنند. طبق نقشه، بعد از مسموم شدن و يا درگذشتن امين بايد نيروهاي نظامي شوروي کودتا مي‌کردند و جانبداران امين را سرکوب نموده، کارمل و پرچمي‌ها را به سر قدرت مي‌آوردند.

ببرک کارمل، اناهيتا راتب‌زاد و چند نفر ديگر از رهبران پرچمي 27 نوامبر به ميدان هوايي بگرام انتقال داده شده بودند و آنها در انتظار شروع کودتا بودند. پس از اين که سوءقصد ناکام شد، تصميم گرفته شد که تک‌تيراندازهاي ک‌ گ‌ ب سوِتکوف و اِروخوف هنگام حرکت امين به سوي ارگ او را هدف قرار بدهند.

اما اين نقشه اجرا نمي‌شود، زيرا از يک جانب ماشين‌هايي که او را همراهي مي‌کردند، با سرعت بلند مي‌رفتند؛ از جانب ديگر، هر وقتي که امين به ارگ مي‌رفت يا از ارگ بيرون مي‌آمد، در فاصله هر 25-30 متر کارمندان پوليس امنيت او را تأمين مي‌کردند.

مهم‌تر از همه، سرمشاور شوروي جنرال محمداف که دو هفته قبل به جاي جنرال ليو گوريلوف به افغانستان رفته بود، بعد از آشنا شدن با نقشه کارمندان ک‌ گ‌ ب اعلان مي‌کند که کودتا شکست مي‌خورد، زيرا نيروي کافي براي انجام اين نقشه جلب نشده است.

طبق اين نقشه، ساعت 2 بعد از ظهر روز 14 دسامبر بعد از مسموم شدن امين بايد ارگ، وزارت‌هاي دفاع، مخابرات، راديو و تلويزيون، وزارت دفاع، کميته امنيت ملي، زندان پل‌چرخي و غيره زير کنترول گرفته مي‌شدند. در اين عمليات بايد 130 کارمند گروه خاص ک‌ گ‌ ب اتحاد شوروي موسوم به "زِنيت" و 520 سرباز نيروي خاص "گرو" (گروه خاص اداره اکتشافي ارتش شوروي) شرکت مي‌کردند.

بعد از روز 14 دسمبر معلوم شد که امين نه تنها مسموم نشده است، بلکه در خارج از کابل قرار دارد، مسکو دستور مي‌دهد که کودتا به تأخير گذاشته مي‌شود. رئيس ک‌ گ‌ ب اتحاد شوروي يوري اندروپوف بعد چند روز مسئول شعبه رياست8 ک‌ گ‌ ب اتحاد شوروي جنرال يو دروزدوف را که آزمايشگاه مسموميت زير نظرش بود، به کابل مي‌فرستد، تا معين کند که چرا زهر به امين تأثير نکرده است.

سوءقصد به جان امين روز 16 دسمبر هم ناکام انجام مي‌يابد. امين از تير تک‌تيرانداز جراحت سبک مي‌بردارد. همين طريق، تصميم گرفته مي‌شود که کودتا به روز 27، بعد وارد شدن قطعات نظامي شوروي عملي شود. به اين خاطر، شوروي‌ها امين را فريب مي‌دهند و با بهانه تأمين امنيتش توصيه مي‌دهند که به قصر تاج بيک نقل مکان کند. در نتيجه، او 2 دسمبر به آنجا کوچ مي کند.

در اصل، کارمندان ک‌گ‌ب به اين باور بودند که در قصر تاج بيک ـ که در بلندي و در يک گوشه شهر کابل واقع بود ـ کشتن امين آسان‌تر مي‌شود. چند روز قبل از آغاز کودتا از مسکو يک تعداد ديگر از کارمندان گروه‌هاي خاص ک‌ گ‌ ب به کابل مي‌روند.

افزون بر اين، به روز 25 دسامبر سال 1979 ارتش شوروي وارد خاک افغانستان گرديد و امين از ورود آن استقبال کرد، زيرا باور داشت که با کمک سربازان شوروي مخالفين را سرکوب مي‌کند. دو روز بعد در قصر تاج بيک امين مهمانان را دعوت مي‌کند که در ميانه‌شان قريب تمام صاحب‌منصبان رده اول دولتي حضور داشتند. برخي همراه خانواده خود آمده بودند.

امين مي‌خواست با اين بهانه چهاردهمين سالگرد تأسيس حزب دمکراتيک خلق و به قصر تاج بيک کوچ کردنش را نيز جشن بگيرد. در اين محفل عضو دفتر سياسي حزب دمکراتيک خلق غلام‌دستگير پنجشيري، که از مسکو برگشته بود، به همه مهمانان اطّلاع داد که در کرملين توضيحات امين را در مورد مرگ ترکي پذيرفته شده و از جانب ديگر، وعده دادند که اتحاد شوروي به حکومت افغانستان کمک نظامي مي‌رساند.

اختلاف بين ترکي و امين بعد از سرکوبي پرچمي‌ها به اوج خود رسيد و در ماه اکتوبر سال1979 به قتل نورمحمد ترکي از سوي امين انجاميد

اما اين دفعه مأمور "ميشا" يا ميخائيل طالبوف رسالت خود را "با موفقيت" انجام داد و نه تنها امين، بلکه تمام مهمانان او را، با شمول کودکان و زنان، مسموم کرد. البته، به استثناي پنجشيري که به علت مريضي فقط خوراک پرهيزانه مي‌خورد.

طبق نقشه ک‌ گ‌ ب، بعد مسموم شدن امين بايد ساعت 10 شب عمليات تصرف قصر تاج بيک شروع مي‌شد. شوروي‌ها باور داشتند که امين و مهمانانش بعد از 3-4 ساعت مسموم مي‌شوند، اما به صورت غيرمنتظره، همه کساني که در قصر تاج بيک خوراک خورده بودند، به زودي بيهوش مي‌شوند.

مأمور "ميشا" و چند کارمند ديگر شوروي که براي پختن خوراک و سنجش آن استخدام شده بودند، بعد از مسموم‌شدن امين از قصر غيب مي‌ شود. فرمانده گارد رياست‌جمهوري، دگرمن جانداد، به قوماندان اداره امور سياسي اردو اقبال وزيري سفارش مي‌دهد که فورا از شفاخانه نظامي چهارصد بستر داکتران شوروي را بيارد.

شوروي‌ها ضمن تهيه نقشه کودتا فراموش کرده بودند که در چهارصدبستر داکتران نظامي شوروي فعاليت مي‌کنند و آنها مي‌توانند امين را از مرگ نجات بدهند. دو افس اناتولي الکسي‌اف و ويکتور کوزنيچنکو بعد چند ساعت طبابت رهبر افغانستان را به هوش مي‌آرند. به همين خاطر تصميم گرفته مي‌شود که عمليات ساعت 6 شام شروع شود.

نويسنده روسي ادوارد بليايوف با استناد به داکتر ولايت ذکر مي‌کند که زهري که توسط آن امين و مهمانانش مسموم شده بودند، داکتران فرانسوي تشخيص داده و گفته بودند که در خارجه توليد شده است.

داکتر ولايت تأکيد مي‌کند که داکتران شوروي با ابتکار خود به طبابت مسموم شدگان مشغول شدند و ظاهراً چنين مي‌نمود که آنها مي‌دانستند مريضان را چه گونه طبابت کنند: "دوا را توسط سوزن خودشان مي‌گذراندند و پيچکاري ها را همراه خودشان مي‌بردند."

ادوارد بليايف و سنِگيروف مي‌نويسند که نام و يا تخلص کارمند ک‌ گ‌ ب که امين را مسموم کرد، ميخائيل طالبوف بود

همين طريق، ساعت 6 و 15 دقيقه حمله شوروي‌ها به قصر تاج بيک شروع مي‌شود. در اين حمله بيش از 50 نفر از کارمندان "الفا" و "گروم" ک‌ گ‌ ب و 350 عسکر و افسر "اسپتس‌ناز" (نيروي خاص) "گرو" شرکت مي‌کنند. در ابتدا قصر به وسيله "شيلکا" (ЗСУ-23-4 «Шилка») راکتباران مي‌شود. سپس در 4 زرهپوش کارمندان ک‌ گ‌ ب به سوءقصر حرکت مي‌کنند. يکي از زرهپوشان را جانبداران امين در لحظه‌هاي نخست تخريب مي‌کنند.

غيرت اسلانف که آن زمان در کميته فرماندهي عمليات حضور داشت، به راقم اين سطور گفت: «من با جنرال ايوانف در کميته بودم، اين کميته در يکي از گوشه‌هاي شهر کابل در قلمرو نيروي مخابراتي شوروي واقع بود که همه اطلاعات به آن جا وارد مي‌شد. جنرال ايوانف مرا در ميز فرمان نشاند. آرام بود و اين آرامش به ديگران هم اطمينان مي‌بخشيد. قبل از شروع عمليات خود او سر ميز فرمان نشست. در کميته آن روز هيچ عصبانيت و آشفتگي مشاهده نمي‌شد.»

ولاديمير شريفف، افسر تاجيک‌تبار نيروي خاص "گرو" (ГРУ-GRU ـ گروه خاص اکتشافي ارتش شوروي) که گروه "الفا" را تا ورودي قصر تاج بيک انتقال مي‌داد، مي‌گويد: "من فرماندهي پنج زرهپوش را به عهده داشتم و وقتي ما به نزديکي قصر رسيديم، محافظان قصر تاج بيک به سوي ما تيراندازي کردند. وقتي شماري از مأموران امنيتي "الفا" از بي‌ام‌پي بيرون شدند، هدف تير محافظان قرار گرفته برخي کشته و برخي زخمي شدند."

طبق نقشه، نيروي خاص "گرو" بايد وارد قصر نمي‌شد، شايد به اين خاطر که اندروپوف و سازمان او ک‌ گ‌ ب، مي‌خواست که در اين پيروزي ديگران را شريک نکند. اما تصرف قصر تاج بيک براي کساني که تجربه جنگي نداشتند، مشکل بود. از اين رو، چند نفر از مهاجمان در آغاز کُشته شدند و اکثريت‌شان جراحت برداشتند.

به اين خاطر آنها مجبور شدند که از نيروي خاص "گرو" کمک بخواهند. اما تا حال کارمندان ک‌ گ‌ ب تأکيد دارند که "گرو" به ورود آنها هيچ کمکي نکرده است. بدون کمک نيروي خاص ارتش تصرف قصر تاج بيک ناممکن بود. وقتي کارمندان "الفا" و "گروم" وارد قصر شدند، هر چيزي را که مي‌جنبيد، مي‌کُشتند.

نورالدين قربانف، تنها مامور تاجيک ک‌ گ‌ ب که دراين حمله شرکت داشت، مي‌گويد: «کشته شده‌ها در داخل قصر آن قدر زياد بودند که همه قالي‌ها پر از خون بود، تا حدي که هنگام قدم‌زني خون در قالي‌ها چلپ‌چلپ مي‌کرد. من گاه مي‌خواهم به خود اطمينان بدهم که قالي‌ها از آب لوله‌هاي سوراخ شده خيس شده باشند. من مي‌دانم که ما روي خون قدم مي‌زديم... اين کابوس هنوز هم مرا آزار مي‌دهد که ما فقط يک نفر، امين يا محافظ او را نکشته‌ايم. اين قدر خون ريخته شده بايد خون مردم زيادي بوده باشد.»

در مورد اين کي امين را که کُشت، کارمندان ک‌ گ‌ ب مي‌گويند هنگامي که نارنجک پرتاپ کردند، امين و پسر خوردسالش کُشته شدند. اما داکتر ولايت که بعد اين حادثه جسد امين را ديده بود، مي‌گويد که به سر امين سه مرمي فير شده بود.

دختر امين در يادداشت خود که از زندان پل‌چرخي نوشته، مي‌گويد که وقتي حمله‌کنندگان نزديک شدند، ديده شد که سربازان شوروي‌اند. از تيراندازي آنها دو دختر، پسر خردسال امين، خوازک، و خود امين زخمي شدند. بعدتر "برادرم عبدالرحمان را دو سرباز آوردند. سربازان شوروي بودند. پيش روي ما او را محکم گرفته، به سرش فير کردند. او پيش روي ما افتاد».

به روز 27 دسامبر سال 1979 همچنين وزارت دفاع، مخابرات، ارکان حرب، راديو و تلويزيون، کميته امنيت، سرنداي، زندان پل‌چرخي و غيره از جانب کارمندان "الفا" و "گرو" تصرف شدند. خانواده امين اسير گرفته مي‌شود و بعد از 4 روز آنها را سربازان نيروي خاص "گرو" پاسباني ميکنند.

مسئول محافظت اتاقي که آنها نگهباني مي‌شدند، عارف هادي‌يفِ تاجيک‌تبار و ساکن شهر قُرغان‌تپه بوده است. از بس که او به يکي از دختران حفيظ‌الله امين عاشق مي‌شود، به فرمانده خود مراجعه مي‌کند، تا اجازه بدهند که با دختر امين ازدواج کند. اما او را فوراً به اتحاد شوروي براي ادامه خدمت سربازي برمي‌گردانند.

ولاديمير شريفف، افسر تاجيک‌تبار نيروي خاص "گرو": «وقتي ما به نزديکي قصر رسيديم، محافظان قصرتاج بيک به سوي ما تيراندازي کردند. وقتي شماري از مأموران امنيتي "الفا" از بي‌ام‌پي بيرون شدند، هدف تير مخافظان قرار گرفته برخي کشته و برخي زخمي شدند

چنانکه ادوارد بليايف در کتاب خود ذکر مي‌کند، بعد از تصرف قصر تاج بيک دزدي و غارت شروع مي‌شود. دگروال تاجيک اَسلانوف که بعد چند ساعت همراه جنرال ايوانف آنجا رفته بود، مي‌گويد که نشانه‌هاي غارتگري در قصر تاج بيک برملا مشاهده مي‌شد. در اين ارتباط شاهد عيني دختر امين مي‌نويسد:«مهاجمان بعد از کُشتن به چور و چپاول آغاز کردند. همه اشيا را چور کردند، حتي نان پخته شده را همان جا نشسته خوردند».

از اشياي غارت‌شده به رئيس ک‌ گ‌ ب اندروپوف تفنگ تک‌تيرانداز امين هديه شد. افسر سابق اردوي افغانستان، اکبر، در مصاحبه‌اي مي‌گويد:« "کومانداس" در تمام جهان رمز جسارت و شرافت است. آنها اين رمزها را در پرچمي‌هاي خود تجسم مي‌کنند، اما سربازان شما (شوروي‌ها) همراه خود لته‌پاره‌ها بردند و خود را ابداً بي‌آبرو ساختند.»

بعد از بازگشت از افغانستان عليه فرمانده گروه "الفا" سرگرد رومانوف و چند نفر ديگر براي غارتگري در قصر تاج بيک دوسيه جنايي باز شد. درست است که بعداً آن را قطع کردند، اما حدس زدن ممکن است که اين کار با دخالت اندروپوف امکان‌پذير شد، زيرا او نمي‌خواست که بريژنف کارمندانش را باز به دزدي و غارتگري متهم کند.

بعداً بيانيه کارمل در مورد سقوط جاسوس سي آي اي و پيروزي مرحله دوم انقلاب ثور پخش شد. اما تلويزيون شوروي صحنه از يک جلسه محاکمه را که در آن حفيظ‌الله امين به مرگ محکوم مي‌شد، نمايش داد. براي افسر نيروي خاص "گرو" ولاديمير شريففِ تاجيک‌تبار که در قصر تاج بيک جراحت برداشته و در تاشکند مداوا مي‌شد، اين خبر غيرمنتظره بود.

آقاي شريفف مي‌گويد که وقتي پخش اين جلسه را از تلويزيون شوروي ديد، شگفت زده شد؛ زيرا شب 27 دسمبر جسد رهبر پيشين افغانستان را با چشمان خود ديده بود. او بعدتر فهميد که اين گزارش از يک فيلم هنري بوده است که حفيظ‌الله امين در آن هنگام سر قدرت بودن خود شرکت کرده، نقش خود را در پيروزي انقلاب ثور نشان داده است.

 
ارسال نظر
نام :
ایمیل :
وب سایت :
نظر :